ANSİKLOPEDİK
PUL SÖZLÜĞÜ
Türkiye Cumhuriyeti adına Posta
Pullarını çıkarma yetkisi 5584 sayılı yasa ile PTT Genel Müdürlüğüne
verilmiştir.
Kuruluş yasa ile kendisine verilen
bu yetkiye dayanarak sürekli posta pulları, resmi posta pulları ile anma
pulları ve ek değerli anma pulları çıkarmaktadır.
Sürekli posta pulları ile
resmi posta pullarının tirajı ihtiyaca göre belirlenmekte olup, 10 milyon adet
ile 100 milyon adet arasında değişmektedir.
Kuruluşca, pul emisyon
programı hazırlık çalışmalarına bir yıl öncesinin Mart ayından başlanmaktadır.
TÜRKİYE’DE İLK PUL
Türkiye’de bir sivil
haberleşme Kurumu kurulmasına yönelik ilk girişim, Sultan II. Mahmut döneminde
oldu. Tarihe “Tuğralı Pullar” olarak geçen ilk Türk pullarının üzerinde ise
sultan Abdülaziz’in imzasını temsil eden tuğra bulunuyordu. Sultan II. Mahmut,
bir kararname yayınlayarak, halkın haberleşme ihtiyacını karşılayacak bir
haberleşme teşkilatı kurulması emretti ve 1840 yılında Posta Nezareti kuruldu.
İlk posta Kanunu, 16 Kasım 1840 tarihinde yürürlüğe girdi. 1863 yılında, Sultan
Abdülaziz döneminde, Posta Nazırı Agah Efendi hükümete posta pulu basılmasını
teklif etti. Komisyon da posta pulu kullanılmasını onayladı. İlk Türk pulu, 13
Ocak 1863’te satışa sunuldu.
ANMA BLOKU: Bir olayı veya kişiyi anmak için ya
da propaganda amacıyla basılan ve üzerine genellikle o olay veya kişiye ait
resim ve motifler bulunan pullardır. Zımbalı veya zımbasız bir ila birkaç pulu
kapsayan, bütün olarak basılan küçük pul tabakalarıdır.
ANMA PULU: belli bir olayı veya kişiyi anmak
üzere genellikle o olay veya kişiye ait resim ve motifler basılan pullardır.
Başta tarihi, sosyal ve kültürel varlıklarımız olmak üzere, yurtiçi ve
yurtdışında meydana gelen önemli olayların 50.,100.,250.,500. ve 1000.
yıldönümleri, ünlü kişiler, turizm varlıklarımız, endemik bitki ve hayvanlar
gibi konular başta olmak üzere çok çeşitli konuları içermektedir. Kuruluşumuzca
bir yıl içerisinde en çok 13 ayrı konuda anma pulu çıkarılmaktadır. Anma
pullarının tirajı 600.000 olup, bu miktar sabittir. Anma pulları ile anma
blokları satışa çıkış tarihinden itibaren 6 ay süre ile satışta kalmakta, ancak
posta da sürekli geçerli olmaktadır.
ANTİYE: Posta teşkilatı tarafından çıkartılan ve
üzerinde matbu (baskı) pul resmi bulunan, pul dışındaki tüm değerli posta
materyaline, posta kartı, zarf ve gazete bantlarının tümüne "antiye"
denir.
İngilizce
"postal statıonary" fransızca "entıers postaux" ve almanca
"ganzsache" olarak adlandırılır.
Antiyeler dünyanın bütün ülkelerinde ilk posta pullarının
çıkışıyla beraber, mektup / posta gönderisi yapanlara kolaylık olması için
posta idareleri tarafından kullanıma sunulmuşlardır. Antiye kullanan kişi, Ayrı
ayrı yerlerden zarf veya kart almak ve pul satın alıp yapıştırmak gibi
külfetlerden kurtulmakta ve zamandan tasarruf sağlamaktadır.
Posta
hizmetleri yönünden kolaylığı ise; pulun, zarfın ya da kartın herhangi bir
bölgesine lalettayin yapıştırılmış olması yerine daima zarf ve kartın pulun
normalde yapıştırılması gereken sağ üst köşesinde bulunmasıdır. Bir de dağıtım sırasında yapışkanlı
pulun düşmesi ihtimaline karşı antiyelerde bu tip bir sorun yoktur.
Posta hizmetlerinin son derece modernleştiği
günümüzde dahi bunların kaldırılmayışı, antiyelerin sağladıkları bu çok yönlü
faydalardan ileri gelmektedir.
Dünyada yayımlanan ilk pul katalogları
uzun süre antiyeleri gerek tam zarf ve kart olarak, gerekse matbu pul kısmı
kesilmiş olarak kategorize etmeye ve değerlendirmeye tabi tutmuşlardır. Zamanla gerek pul çeşitlerinin
çoğalması ve gerekse, resimleri beraber tedavül ettikleri pullar üzerinde
çoğunlukla aynı renkte bulunan antiyelerin fazlaca yer tutmaları, filatelistler
tarafından bunların giderek ihmal edilmeleri sonucunu doğurmuştur.
Son yıllarda
yeniden ve büyük merakla aranmaya başlannmış olmaları sonucunda bütün belli
başlı dünya katalogları bunlara yer vermeye başlamış veya antiyeler için özel
baskılar çıkartmaya başlamışlardır
ANTİYE KOLEKSİYONUNDA
DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR
Antiyeler damgasız (nöf), kullanılmamış ve
postadan geçmiş-temiz okunaklı damgalı olarak koleksiyona konmalıdır. Bazı
antiyelerin damgasızı değerli olabileceği gibi, bazılarının postadan geçmişi
nadir ve makbuldür.
Damgasız antiyeler,
postaneden çıktığı andaki tazeliğinde, temiz, lekesiz ve köşelerinden
kesiksiz-orjinal boyutta ve kırıksız olmalıdır.
antiyelerin tirajları
nadirliklerini ve dolayısıyla değerlerini belirler.
Damgalı antiyeler için belirlenen değerler
ve kriterler, kendi matbu değeri ile postadan geçmiş antiyeler içindir.
Antiyenin çıktığı tarihten birkaç yıl sonra, artan posta ücreti sonucunda ek
olarak yapıştırılmış pulla postadan geçmiş antiyeler, orjinal matbu baskı
değeri ile postadan geçmiş olanlardan göreceli olarak daha az değerlidir
denilebilir.
Bazı
antiyelerde özel gün damgaları kullanılmış olabilir. Keyfe göre damgasız ve damgalısının yanına
üçüncü bir örnek olarak konabilir.ayrıca antiyelerin posta çıkışlarında
kullanılan oval,batone vs gibi çeşitli damgalar ve sansür mühürleri antiye'nin
normal değerinin dışında ekstra olarak değerlendirilir,posta tarihini
ilgilendirir.
Antiyelerde klişelerden kaynaklanan ufak
tefek ebat farkları olabilir, Bunlar aynı emisyon içindeki varyeteler olarak
değerlendirilebilir.
En büyük zorluklardan biri renkler ve bilhassa kart ve zarfların karton ve cinsini tanımakta ortaya çıkabilir. Zira farklı karton, kağıt ve renkler kataloglarda farklı numaralandırılıp, değerlendirilir. Bunları tanımak için kişinin elinden biraz örnek geçmesi icab eder ki bu da koleksiyonerliğin önemli "olmazsa olmazı" sabır gerektirir.
Antiye koleksiyonları ve katalogları:
Antiyelerinizi alman leuchtturm firmasının
"optima" gibi lüks, föylü klasörlerinde saklayabileceğiniz gibi, gene
leuchtturm'un fdc ve antiye albümlerini kullanabilir,
Koleksiyonlarınızı zevkle seyredip gelecek
nesillere güvenle ulaşmasını sağlayabilirsiniz.
Osmanlı ve TC antiye koleksiyonu için pulko 2007 ve isfila 2008 kataloglarını mutlaka edinmeniz gerekecektir. Bu kataloglarda tüm antiyeleri resimleri, tarihleri ve güncel değerleriyle bulabilirsiniz.
Antiye kullanan kişi, ayrı ayrı yerlerden zarf veya kart
almak ve pul satın alıp yapıştırmak gibi külfetlerden kurtulmakta ve zamandan
tasarruf sağlamaktadır
ARTI DEĞERLİ ANMA
PULLARI; PTT tarafından yılda iki kez
çıkarılan pullardandır. Bu pulların üzerinde yer alan artı değerler posta
ücretlerinin ödenmesinde geçerli olmayıp, bu değerlerin tutarı 9.6.1958 gün ve
7127 sayılı yasa gereği yılsonunda Kızılay ile Sosyal Hizmetler, Çocuk Esirgeme
Kurumuna ödenmektedir. Bu pullarda satışa çıkış tarihinden itibaren takip eden
yılın sonuna kadar satışta kalmaktadır. Artı değerli pullar ile anma
bloklarının tirajı 300.000'dir.
BLOK: Birbirinden ayrılmamış, üst üste
veya yan yana en az 4 pulun meydana getirdiği gruptur.
BÜYÜTEÇ: Pulların hasarlı veya parmak izi
olup olmadığı konusunda faydalanılan araçtır.
DANTEL: Perforaj işlemi sonrasında pulların
kenarlarında meydana gelen dişlerdir.
DEĞER: Postada kullanılan değerli
kağıtların üzerlerinde belirtilen para tutarı veya bir serideki pullardan biri.
EK DEĞERLİ PUL: Yılda iki kez ( Türkiye için geçerli) çıkan bu pulların
nominal değerlerine + işaretiyle bir değer daha ilave edilir. İlave edilen bu değerin
% 75 i Kızılaya % 25 i Çocuk Esirgeme Kurumuna yardım amacıyla ödenmek içindir.
EMİSYON: Bir değerli kağıdın veya pulun
tedavüle çıkarılması.
ERÖR: Değerli kağıtların basımı veya
zımbalanması sırasında meydana gelen hatadır.
ESE: Baskı durumunu pulu bastıran
kuruluşa göstermek için hazırlanan provalardır. Eseler yalnızca PTT müzesi veya
arşivlerinde bulunur, satılmazlar.
FİLİGRAN: Pulların kâğıdında bulunan ve ışığa
tutulduğunda görülen yazı, çizgi, şekil veya motif gibi özel bir belirtidir.
Pulun sahtesinin basılmasını önlemede kullanılır.
FİSKAL PUL: Harç Pulu,
Damga Pulu veya Yardım Pulu harç, vergi, resim ve bağış benzeri ücretlerin
toplanması için kullanılan yapışkanlı bir etiket çeşididir. Posta pullarına
benzeseler de postada kullanılmak amacı ile değildirler ve posta damgaları ile
damgalanmazlar. Buna karşılık fiskal pullarda çeşitli damgalar ile veya
imzalanarak veya delinerek tekrar kullanılmamaları için iptal edilirler. Fiskal
pulların büyük bir kısmı halen kataloglarda bulunmamaktadır.
Kızılay, Çocuk Esirgeme Kurumu
(ÇEK), ve Türk Hava Kurumu (THK) yardım pulları fiskal özellikte olmakla
birlikte kanun gereği 1958 yılına kadar belirli zamanlarda zorunlu olarak posta
gönderilerinde kullanıldığı için filatelik değer kazanmışlardır. Zorunlu olarak
postada kullanılan Milli Müdafaa pulları çıkarılmıştır, bunların postada
kullanılması zorunlu tutulduğu için filatelik değer kazanmışlardır. Fiskal pulların kullanımı posta
pullarında önce başlamıştır ve posta pullarının başarıya ulaşması ile 19.
yüzyılda yaygınlık kazanmışlardır. Fiskal pulun varlığı gerekli ücretlerin
ödendiğini gösterdiği için devlet yönetimi için büyük bir kolaylık sağlıyordu,
bu da yaygınlaşmasında önemli olmuştur. 21. yüzyılda bilgisayarlaşma ile
ödemelerin takibi kolaylaştığı için fiskal pulların kullanımının hızla azalması
beklenebilir.
Dünya çapında basılan çok çeşitli fiskal pulların büyük bir
kısmı halen kataloglarda bulunmamaktadır, Türkiye içinde benzer bir durum söz
konusudur. Yakın dönemde fiskal pullara karşı artan ilgi nedeni ile Türk fiskal
pullar içinde kataloglar çıkarılmaya başlamışsa da henüz bütün fiskal pulların
kataloglarda olduğu söylenemez. Ülke çapında kullanılan fiskal pullar olduğu
gibi yerel olarak basılan ve kullanılan pek çok fiskal pul olduğu
bilinmektedir.
Kızılay, Çocuk Esirgeme Kurumu (ÇEK),
ve Türk Hava Kurumu (THK) yardım pulları fiskal
özellikte olmakla birlikte kanun gereği 1958 yılına kadar belirli zamanlarda
zorunlu olarak posta gönderilerinde kullanıldığı için filatelik değer
kazanmışlardır. Benzeri şekilde İkinci Dünya Savaşında devlete kaynak
sağlayabilmek için zorunlu olarak postada kullanılan Milli Müdafaa pulları
çıkarılmıştır, bunların postada kullanılması zorunlu tutulduğu için filatelik
değer kazanmışlardır.
FLAM: Ücret ödeme makinelerinde tarih
damgasının yanına basılan 3,3 x
FİLİGRAN:
Işığa tutulduğunda
belirginleşen şekil resim yazı imza desen vb.
işaretlerdir.Hangi pulda hangi filigran olduğu kataloglarda tarif
edilmiştir.


FORMA: Pul üzerindeki resmin marj hariç mm
olarak boyutu.
FÖY: Pulların sergilenmesi, saklanması
için özel olarak hazırlanmış, üzeri kareli veya düz olan karton sayfalardır.
FÖYYE: Üzerinde dantelli veya dantelsiz bir veya birkaç pul basılmış
olan ve kenarlarında çoğu zaman yazılar taşıyan küçük pul tabakasıdır.
HAWID (HAVİD): İçine pul konulması için
hazırlanmış ön yüzü saydam, arka yüzü zamklı özel zarf veya kılıflardır. Pullar
bunların içine konarak föylere yapıştırılır.
İLKGÜN DAMGASI: Pulların tedavüle çıkarıldıkları
gün, basılan ve üzerlerinde konuya ait yazı ve motifler bulunan tarih
damgalarıdır.
İLK GÜN DAMGALI ZARF: Üzerlerine bir anma veya sürekli
pul serisi yapıştırılıp konuya ait ilkgün damgası ile damgalanmış,
KATALOG: Pullar hakkında fiat, renk, ebat,
tiraj gibi bilgiler içeren yayınlardır.
KLASİK VEYA ÜLKE
KOLEKSİYONU: Bir
ülkeye ait pulların belli bir tarihten başlayarak, eksiksiz olarak çeşitli
şekil, zarf, blok v.s. olarak biraraya getirilmesi.
LEJAND: Pul üzerindeki yazılara denir.
MARJ: Pul tabakalarının ve anma
bloklarının kenarlarında veya pulların çerçeveleri dışında kalan baskısız
kısımlardır.
MAKSİMUM KART: Üzerinde büyütülmüş olarak bir posta
pulundaki resim bulunan ve ayrıca basılmış veya yapıştırılmış olarak pulun
kendisini taşıyan özel damgalı filatelik kart.
Milli Müdafa pulu İkinci Dünya Savaşı döneminde devlete ek gelir
sağlamak için posta gönderilerinden alınan vergilerin ödenmesinde kullanılan pullara verilen addır.

İkinci Dünya Savaşı sırasında kaynak sağlamak
amacı ile 1-6-1941 tarihinden itibaren kullanılmasına karar verilen Milli Müdafaa
puları hazırlanana kadar kullanılan pullardan birisi olan 1 kuruşluk viyole
Harç Pulu bu zarfta doğru şekilde kullanılmış. Bu pul fiskal amaçla
bastırılmasına rağmen iki ay gibi bir süre ile filatelik
değer kazanmış ve M1 kodu ile İsfila 2008 kataloğunda 192. sayfada yer
almayı hak etmiş.

Buna karşılık Pulhan kataloğunda görüntülediğim
sayfanın altında fiskal amaçla ve gümrük işlemlerinde kullanılmak üzere
bastırıldığı belirtilen Milli Müdafaa ,İsfila 2008 kataloğunda
M7-M8-M9-M10-M11 kodları ile yer almışlar ama bu pulların filatelik değeri
olup olmadığı tartışılabilir.
Posta pullarına ek olarak milli
müdafaa pullu zarf:
28 Mayıs 1941 tarihli ve 4040 sayılı kanun ile posta gönderilerinden
"Milli Müdafaa" için katkı sağlanması amacı ile vergi alınmasına
karar verilmiştir. Milli Müdafaa vergisinin alımı için Damga Matbaasına 1.2.3.5
ve 10 kuruştan oluşan beş pulluk bir seri pullar sipariş edilmişse de pullar
ancak birkaç ay sonra kullanıma sunulabilmiştir. Bu süre boyunca söz konusu
verginin tahsil edilmesi için posta gönderilerine harç ve damga pulu
yapıştırılmıştır.
Kanun ile getirilen kullanım tarifesi kartpostal ve adi
mektuplardan 1 kuruş, taahütlü mektuplardan iki kuruş, iadeli taahütlü
mektuplardan üç kuruş telgraflardan ise toplam ücrete göre 5 kuruştan 20 kuruşa
kadar değişen ücretler şeklindedir.
27 Mayıs 1942 tarihinde Milli Müdafaa vergisinin iki katına çıkarılması
üzerine 2 kuruşluk pul tekrar basılmış ayrıca 4 kuruşluk bir pul daha
çıkarılmıştır.
17 Şubat 1947 tarihli ve 5004 sayılı kanun ile Milli Müdafaa pullarının
kullanımı 1 Nisan
1947 tarihinde sona erdirilmiştir.
MOTİF KOLEKSİYON: Pulların çıkış amaçlarına göre –
sadece ilgili pullar bir araya getirilmeleridir.
Mor
ışık izleri
Bazı pullar mor ışıkta görülebilen izlere sahiptir.

benzer olarak belli açılardan görülebilen izlerde olabilir.


NORMAL DAMGA: Pullar postada ancak bir kez
kullanılırlar. Bunu sağlamak için pullar yapıştırıldıktan sonra posta
damgasıyla iptal edilir.
NÖF: Damgasız.
ÖZEL GÜN DAMGASI: Anma pulu çıkarılmamış bazı önemli
olaylar için her hangi bir pul yapıştırılmış zarfa, o günü hatırlatan ve
konusuyla ilgili vurulan damgadır.
ÖZEL GÜN ZARFI: Üzerlerine yapıştırılan pula özel
bir filatelik damga basılan, damga konusu ile ilgili yazı ve motifler taşıyan
özel zarflardır.
PERFİN:
Pul kullanımının güvenli olması, gönderen kişinin kesin
belli olması, hırsızlığın önüne geçilmesi vb. sebeplerle belirli kişi ve
kurumlar tarafından özel işaret ve simgelerin pul üzerine delinmesi ile
oluşmuştur.


PERFORAJ: Tabakalardaki ve anma bloklarındaki
pulların birbirinden kolay ayrılabilmeleri için aralarının zımbalanması
işlemidir.
PORTFÖY: Bir anma pulu için bastırılan ve
içinde söz konusu anma pulu, bununla ilgili ilkgün zarfı, kart veya öbür
yayınların olduğu Filatelik dosya.
POSTA KARTI: Üzerinde 'POSTA KARTI' ibaresi
taşıyan, alınacak ücreti gösterir pul baskısı bulunan, resimli veya resimsiz
kartlardır.
POŞET: İçinde monte edilmiş bantlar olan
ve posta pulu konulabilir plastik muhafaza.
Pul: Ön yüzünde
çeşitli resim, şekil veya motifler basılmış, arka yüzüne özel bir zamk sürülmüş
kare, dikdörtgen, üçgen, altıgen, yuvarlak, simetrik ve asimetrik veya benzeri
şekillerde hazırlanmış, çeşitli büyüklüklerde olabilen, değerli bir kâğıttır.
Pulun ön yüzünde, ait olduğu ülkenin adı ve para birimine
göre değeri yazılıdır. Bu değere 'Nominal Değer' denir. Bazı ülke pullarında,
ülke adı ve pulun nominal değeri başka dil ve alfabede de yazılabilir.
PUL DEFTERİ/PUL
ALBÜMÜ: Pulların
muhafaza edilmesi için gerekli olan en önemli malzemedir. Pullar albümlere,
konularına, piyasaya sürüm tarihine ya da ülkelerine göre yerleştirilir.
PUL EMİSYON
PROGRAMLARI; PTT
tarafından yıllık olarak hazırlanmaktadır. Programda yer alacak konuların
seçiminde Bakanlık, Genelkurmay, Üniversite, vakıf ve derneklerden, kamu
kurumlarından alınan çeşitli öneriler ile şubemizin tespit ettiği önemli
olayların yıldönümleri ve çeşitli konular, oluşturulan bir komisyonda
değerlendirildikten sonra son şeklini almaktadır. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti
adına bağlı bakanlık onayından sonra kesin şeklini alan pul sürüm programı
yurtiçi ve yurtdışındaki filatelistler ile posta işyerlerine duyurulmaktadır.
Daha sonra, satışa çıkış tarihine göre pulların resimleri
hazırlanmaktadır. Pul resimlerinde slayt, fotoğraf gibi materyaller yanında
çoğunlukla ressamlar tarafından yapılan resimler ve grafikler kullanılmaktadır.
Pulların resimlerinin hazırlanmasında yararlanmak amacıyla, pul çıkarılması
için talepte bulunan kuruluşlardan konu ile ilgili doküman sağlanmaktadır.
Pullar yanında Kuruşumuzca ilk ve özel gün zarfları da hazırlanarak satışa sunulmaktadır.
Diğer bir hizmetimiz ise ilk ve özel gün damgalarıdır.
PULLARIN KONDİSYONLARI
Özellikle pul koleksiyonuna yeni başlayanlar için pulların
kondisyonları ve genel tanımlamaları resimli örnekler ile daha iyi
anlaşılacaktır.
Dantel:
Pullar Dantelsiz, belli ölçülere göre düzenli dantelli ve
muhtelif şekillerde düzensiz dantelli olabilmektedir.

Dantelsiz pullar arasında ayırma çizgisi bulunabileceği gibi
resimdeki pullar gibi ayırma çizgisi olmayabilir. Resimde zemindeki kağıt rengi
ayırma çizgisi görevi görmektedir. Ayırma çizgisi var ise pul bu çizgilerden
ihtiva edenleri daha çok tercih edilir. Pullar kesilerek birbirinden ayrıldığı
için düzgün kesimli pullar tercih edilmelidir.


Düzensiz dantelli (çeşitli çentikler, dikiş makinesi vb.
şekillerde dantel oluşturulmuş, bazı kenarlarda oluşturulmamış ya da
sahteciliği zorlaştırmak amaçlı düzensiz danteller olabilmektedir)

Düzenli dantelli pul. Düzenli dantelli pulda tırtıkların
tamamı kusursuz bir şekilde bulunmalı, eksik kısa tırtık bulunmamalıdır. Dantel
ölçüsü odontometre ile
Pul resminin tüm kenarlara göre ortalanmış olması gereklidir.
Fazla kaymalar erör sınıfına girer. hatalı dantel açmaktan kaynaklanır.

Renkleri canlı ve solmamış olması gerekir.
Resimde soldaki pul renklerini nispeten kaybederek kağıdı
hafif sararmış iken sağdaki pul renkleri canlı ve parlaktır.

PUL PENSİ (Pul
maşası): Pulları
tutup deftere veya albüme yerleştirmek için kullanılır.
RESMİ POSTA PULLARI; genel bütçeye giren dairelerle
katma ve özel bütçeli dairelerin, belediyelerin ve bunlara bağlı idare ve
kurumların postaya verdikleri her türlü posta gönderilerinin ücretlerinin
ödenmesinde kullanılmak üzere 5584 sayılı Posta Kanununun 21 maddesi gereğince
bastırılan pullardır.
SANTRE: Pul resmini çevreleyen çerçevenin
(formanın) pul kâğıdının tam ortasına basılmasıdır.
SERİ: Aynı ad altında çıkarılan pulların
her değerini içine alan takıma denir.
SÜREKLİ POSTA PULLARI;
posta
gönderilerinin ücretlerinin ödenmesinde kullanılmak üzere bu isim altında ve çok
sayıda ve çoğunlukla iki renkli olarak bastırılan pullardır. bu pullarda başta
Atatürk olmak üzere, Türk Meşhurları, Anadolu bitkileri, kır çiçekleri ve
benzeri konulara yer verilmektedir.
SÜRŞARJ: Pulun değerini değiştirerek veya
değiştirmeden başka bir olayı anmak veya pulun çıkarılış amacını değiştirmek
için üzerlerine yeni yazılar, rakamlar veya motifler basılması işlemidir.
Şarniyel:

Pulların arkasına yapıştırılmış kağıt parçalarıdır.Eskiden
pul defterleri olmadığı için bir yere asmak yada bir zemine yapıştırmak amaçlı
kullanılmıştır.Eski pullarda çok görülmektedir.

Şarniyel izli (şarniyeli bir şekilde
çıkartılmış ama zamkta izi kalmış pullar)
Çok hafif şarniyel izli :(Şarniyeli çok iyi bir şekilde çıkartılması
başarılmış ancak yinede çok çok az şarniyel izi kalmış pullar. Bu pullarda
şarniyelli sınıfındadır)
TAKSE PULU: Postaya verildiği gün ücreti
ödenmemiş veya eksik ödenmiş posta gönderilerinin alıcılarından veya
gerektiğinde göndericilerinden alınan ücretler için kullanılan pullardır. Bu
pullar başka posta hizmetle-rinde kullanılmazlar.
TEMATİK KOLEKSİYON: Belli bir plana göre yapılan
düzenlemedir. Pulların üzerindeki resim, şekil ve konular esas alınarak – belli
bir konu işlenerek yapılan koleksiyondur. (Örnek, müzisyenler, kuşlar,
böcekler, çiçekler gibi.
TEMATİK PUL: Kuş, çiçek, spor, meşhur adamlar,
şehirler, tablolar, otomobiller gibi belli konuların resimlerini taşıyan
pullardır.
TET - BEŞ: Birbirine ters olarak basılan
birbirinin aynı iki puldur.
TİRAJ: Pul ve değerli kâğıtların baskı
adedi.
UÇAK PULU: Posta ücret tarifesinde uçakla
gönderilecek posta maddeleri için öngörülen ücretlerde bastırılan ve üzerinde
havacılıkla ilgili resimler bulunan pullardır.
VARYASYON:
Alttaki resimde görülen pulun katalog numarası
yvert kataloğunda 766 numara iken bone üzerinde nokta bulunuyorsa pulun
numarası 766-a olmakta ve değeri değişmektedir.Bir çok ülkenin bir çok pulunda
bu tür varyasyonlar gerek desende, gerek fosfor bantlarında gerek zamklarında
gerekse diğer bir çok farklı şekilde pullar varyasyonlara
ayrılmaktadır.Kataloglarda varyasyonlar büyük şekillerle ayrıntılı gösterilir.
Varyasyonu erördan ayıran husus pul bir süre bir
şekilde basılırken daha sonra diğer şekilde basılmış ve çok sayıda pul bu
şekilde çıkmış olmalı ayrıca katalogda varyasyon olarak kabul edilmiş olması
gereklidir.Erörlerde ise hatalar çok seyrek olmakta az sayıda pulda meydana
gelmektedir.



VARYETE: Bir pulun değişik şekillerde
basılmasıdır. Erörden farkı PTT'nin kontrolü altında yapılmasıdır.
Zamk:

Pulun zamkı her yönüyle kusursuz derecede düzgün, herhangi
bir iz leke vb. olmamalıdır.
Bu pulun zamkı düzgün olmasına karşın pulda lekeler ve pulun
ortasında boydan kat izi vardır.

Bu pulda da çeşitli lekeler bulunmaktadır.
Bu pulda defterde uzun süre baskı altında kalarak yada sıcaktan
zamkı deftere yapışmış ve çıkartırken defterden parçalar kopartmış.

Özellikle aşırı sıcak ülkelerde zamkın kolaylıkla eriyip
yapışmaması için özel zamk kullanılabilmektedir.İlk bakıldığında zamksız
izlenimi veren bu pullarda zamk olup olmadığını anlamak oldukça zordur.Ancak
çok hafif ıslatılarak zamk olup olmadığı belli olabilir ancak bu kontrol zamka
zarar verebilir.

Yukarıdaku pulda görüldüğü gibi özellikle çok eski pullarda
zamanın etkisinden zamkta çatlamalar meydana gelmiş olabilir.Bu çatlaklardan
başka bir kusuru olmayan zamk yaşı itibariyle kabul görebilir.

Çok yaygın olarak görülen parmak izi hatası. Pullar maşa ile
tutulmadığı için zamklara parmak izleri geçmektedir.
Pullar yıkanması suretiyle zamksız olabilir (damgalı da
damgasız da olabilir) .Ayrıca yeniden zamklanmış olabilir.Orjinal kendi zamkı
olması tercih edilmelidir.
|
DÖRT DİLDE PUL SÖZLÜĞÜ |
|||
|
Türkçe |
English |
Français |
Deutsch> |
|
Açıklık |
distance |
distance |
Entfernung |
|
açılış |
inauguration |
inauguration |
eröffnung |
|
adet number |
number |
nombre |
ziffer |
|
alt |
bottom |
bas |
inferieur
unten |
|
anma |
commemorate |
commemoration |
gedachtnis |
|
aralık |
interval |
space
intervalle |
abstand |
|
arka |
back |
verso |
rückseitig |
|
arkası |
the back |
le verso |
rückseite |
|
arkasında |
at the
back |
au verso |
auf die
rückseite |
|
aşağı |
low |
bas |
unten |
|
aşağı
düşük |
lower |
plus bas |
untener |
|
ay (hilal) |
crescent |
croissant |
halbmond |
|
ayak ayağa |
foot-to-foot |
base
contre base |
fuss zu
fuss |
|
bandrol |
banderole |
banderolle |
bandroll |
|
bandrolsuz |
without
band |
sans bande |
ohne
bandroll |
|
baskı |
printing |
impression |
druck |
|
başbaşa |
had-to-had |
tete condu
tete |
kopf zu
kopf |
|
bir,iki,üç |
one,two,three |
un,deux,trois |
ein,zwei,drei |
|
bir yönde |
in one
direction |
sur un
direction |
im eine
richtung |
|
Bir
arada,bitişik |
se-tenant |
se-tenant |
zusammen |
|
bordür |
border |
bordure |
bordur |
|
büyük |
big,great |
grand |
gross |
|
cumhuriyet |
republic |
republique |
republik |
|
çap |
diameter |
diametre |
diameter |
|
çok renkli |
multi-colcured |
multicolore |
mehrtarbig |
|
damga |
mark |
cachet |
poststempel |
|
dantel |
perforation |
dentelure |
zahnung |
|
Dantelsiz |
imperforate |
non
dentele |
ungezahnt |
|
çerçeve |
frame |
cadre |
einfassung |
|
çift |
pair |
paire |
paar |
|
çift baskı |
double-impression |
double-impression |
impression
double |
|
düşey |
vertical |
vertical |
vertikal |
|
eksik,noksan |
without
sans ohne ese |
essay,proof
essai |
prüfung,probe |
|
harç pulu |
revenue
stamp |
revenue
stamp |
timbre |
|
fiscal |
stempelmarke |
stempelmarke |
stempelmarke |
|
iç |
inner, |
inside
interieur |
inner |
|
ilk gün |
first
day |
premier
jour |
erste tag |
|
ince kağıt
|
thin paper |
papier
mince |
dünn
papier |
|
ipek kağıt |
tissue
paper |
papier
pelure |
seidenpapier |
|
ipek çizgi |
silk-thread |
fil de
soie |
seidenfaden |
|
kalın |
thick |
epais, |
gros dick |
|
kalıp |
mould |
moule |
matrize |
|
kapalı |
closed |
terme |
geschlossen |
|
karma |
compound |
compose |
vermischt |
|
karne |
bookled |
carnet |
heftchen |
|
kenar |
border |
margin
bord |
marge rand |
|
kesik |
cuted |
coupe |
schnitt |
|
kısa |
short |
court |
kurz,knapp |
|
kısmen |
partly |
en partie |
teilweise |
|
kıvrık |
curved |
courbe |
gewölbt |
|
köşe |
corner |
coin |
ecke |
|
küçük |
small |
petit |
klein |
|
Matbua pulu |
newspaper
stamp |
timbre
pour journaux |
zeitungsmarke |
|
mektup |
letter |
lettre |
brief |
|
mevcut |
existing |
existant |
gibtes |
|
mühim |
important |
important |
important |
|
nokta |
point |
point |
punkt |
|
orta |
center |
milieu |
mitte |
|
pul |
stamp |
timbre |
mark |
|
rakam |
figure |
chiffre |
zahl |
|
ranverse |
inverted |
renverse |
kopfstehender |
|
resim |
illustration |
figure |
bild |
|
sağ |
right |
recht |
recht |
|
şeffaf |
transparent |
transparent |
transparent |
|
seri |
set |
serie |
satz |
|
küçük seri |
short set |
courte serie |
kleine
satz |
|
Sol |
left |
gauche |
links |
|
sürsarj |
surcharge |
surcharge |
aufdruck |
|
tabaka |
plate |
planche |
bogen |
|
tarih |
date |
date |
datum |
|
tetbeş |
tete-beche |
tete-beche |
kehrdruck |
|
uçak |
aeroplane |
avion |
flugzeug |
|
uzun |
long |
long |
lang |
|
üçköşe |
triangle |
triangle |
dreieck |
|
üst |
upper |
superieur oben |
oben |
|
üzerine |
on sur |
Aufve and |
et und |
|
yan |
side |
cote |
seite |
|
yatay |
horizontal |
horizontal |
horizontal |
|
yazı |
writing |
ecriture |
schrift |
|
yerine |
instead of |
au lieu de |
anstatt |
|
yıl,sene |
year |
an,annee |
jahr |
|
yıldönümü |
anniversary |
anniversaire |
jahrestag |
|
yuvarlak |
round |
rond |
rund |
|
yüz |
hundered |
cent |
hundert |
|
ön yüz |
face |
face |
vorderseite |
|
Zamk |
gum |
gomme |
klebstoff |
|
zarf |
cover |
enveloppe |
Brief |
|
Zemin |
ground |
fond |
Hintergrund |
1897 Türk-Yunan Savaşı (TESELYA
SAVAŞI)
Tesalya savaşlarının aslı Girit adası
olayları ile başlamıştır,
1894 Haziran'ında Rumlar Halepa Sözleşmesi'nin uygulanmasını ve Girit adasına
Hıristiyan vali atanmasını istediler. Osmanlı Devleti, 1895 Mayısı'nda Kara
Todori Paşa'yı adaya vali olarak atadı fakat paşa Girit’teki karışıkluğı
gideremedi.Bunun üzerine ertesi yıl, onun yerine Girit valiliğine getirilen
Turhan Paşa da bu hususta büyük bir başarı sağlayamadı.Bütün bu çabalara
rağmen, Hanya, Kandiye ve Resmo'da olaylar önlenemedi. Rumlar, Türklere karşı
vahşi bir terör uygulamasına girişmişlerdi. Yunanistan'dan yardım gören çeteler
Türk köylerini ve hatta kasabalarını saldırmaya başladılar. Bu arada, Sultan
II. Abdülhamid asilere karşı harekete geçerek, Avrupalı büyük devletler
müdahale etmeden olayların bastırılması için adaya on altı tabur asker
gönderdi.Büyük devletlerin elçileri de kendi aralarında anlaşarak Osmanlı
Hükûmeti'nden Halepa Sözleşmesi'nin uygulanmasını ve Ada Genel Meclisi'nin
toplanmasını istediler. Sultan bunun üzerine Avrupa devletlerinin baskısı
üzerine, Halepa Sözleşmesi'nde tespit edilmiş olan bütün maddeleri uygulamaya
hazır olduğunu ifade ederek adada genel af ilan etti. Sisam'ın eski prensi
Georgis Beroviç'i de vali olarak atadı.
Ancak Rumlar, bununla da yetinmeyerek yeniden ayaklandılar. Girit'teki Türkler
de Rumlara verilen imtiyazları kabul etmeyerek Babıâli'nin bu tutumunu protesto
için 4 Şubat 1897'de ayaklandılar; böylece Girit adasında bir iç savaş başlamış
oldu. Osmanlı Devleti, büyük devletlerin karşı çıkması üzerine adaya yeni
askeri birlikler gönderemediğinden olayları kontrol altına alamadı.
Bu arada, Balkanlar'da yeni bir bunalımın çıkmasını istemeyen Avrupa
devletleri, İstanbul ve Atina'ya bir savaşa yol açmamaları için baskı
yapıyorlardı. Fakat Yunanistan bir yandan Girit'e asker gönderirken, bir yandan
da Yunan ordusunu seferber hale getirmekte ve Teselya sınırına yığınak
yapmaktaydı. Buna karşılık Osmanlı Devleti de askerî hazırlıklarını tamamlamaya
çalışıyordu. OsmanlıYunan ilişkilerinin bu şekilde gerginleşmesi üzerine
İngiltere, Fransa, Rusya ve İtalya devletleri, Girit'e ortak bir donanma
göndermeye karar verdiler
14 Şubat 1897'de Albay Timalen Vasos komutasındaki bir Yunan birliği Yunan
kralı adına işgal için Girit'e çıktı. Albay Vasos, 16 Şubat 1897'de Yunan kralı
adına adayı Yunanistan'a ilhak ettiğini bildiren bir beyannâme yayınladı. Yunan
Başbakanı Deliyanis de Yunan Meclisinde Girit'in Yunanistan'a ait olduğunu
resmen açıklamıştı. Osmanlı Devleti, olayı şiddetle protesto etti. Büyük
devletler de 2 Mart 1897'de Yunan Hükûmeti'ne müşterek bir nota vererek, 6 gün
zarfında Girit'ten askerini ve harp gemilerini geri çekmesini, aksi takdirde
şiddetli tedbirlere başvurulacağını bildirdiler. Yunan Hükûmeti ada sularındaki
savaş gemilerinin bir kısmını geri aldı ise de Rumları "Türklerin
fanatizmi"ne terk edemeyeceği için adadan askerlerini çekemeyeceğini
açıkladıBunun üzerine büyük devletler, 21 Mart 1897'de Girit'i kuşatarak adada
özerk bir yönetim kurulduğunu açıkladılar. Ertesi günü de adaya asker çıkartıp
Girit'i geçici olarak işgal ettiler.
TESALYA (YUNANİSTAN) SAVAŞI PULLARI
(21-4-1898)
Bu durum Yunan kamuoyunda büyük tepkiye yol açtı. Etniki Eterya'nın etkisi
altında bulunan Yunan Hükûmeti ve kamuoyu, Osmanlı Devleti'ne savaş açılmasını
istemeye başladıGirit'teki hareket serbestisi kısıtlanan Yunanlılar bu sefer
Teselya sınırında ihlal ve tahrik eylemlerine başvurarak, Osmanlı Devleti'yle
harp isteyen kamuoyunun Makedonya'ya dönük ihtiraslarını
gerçekleştirebileceklerini düşünüyorlardı. Etniki Eterya'nın ajanları
vasıtasıyla ayaklandırılacak olan Makedonya Rumlarının yanısıra Balkanlar'da
bulunan diğer topluluklar da Osmanlı Devleti'ne savaş açacaklar, Yunanistan da
bu yolla zafer elde edebilecekti. Bu planı gerçekleştirmek için Yunan subayları
komutasındaki çeteler, Osmanlı sınırına tecavüze başladı. 9-10 Nisan 1897'de
Kalabaka'da Osmanlı sınırını on beş kilometre kadar geçtiler. Ancak Osmanlı
kuvvetleri karşısında tutunamayarak Yunanistan topraklarına geri çekilmek
zorunda kaldılar.
Yunan saldırılarının devamı üzerine Yıldız Sarayı'nda toplanan meclis savaşa karar
verdi. On beş dakika sonra da padişahın, meclisin kararını onaylaması üzerine
orduya savaş emri verildi. Bu sırada Yunan ordusunun eşkiya saldırısı süsü
vererek hududu geçtiği haberi geldi. Böylece 17 Nisan 1897'de Osmanlı-Yunan
savaşı başladı.
Savaş başladığı sıralarda devletlerarası politik durum Osmanlı Devleti'nin
lehineydi. Yunanistan, büyük devletlerin uyarılarını dinlememiş ve barışı bozan
taraf olmuştu. Makedonya'da büyük bir Yunanistan devletinin kurulması, öteki
Balkan devletlerinin çıkarlarına ters düşüyordu. Bu sebeple Bulgaristan,
Sırbistan ve Avusturya, bu arada Yunanistan'ın o tarihlerde daha fazla
büyümesini istemediklerinden İngiltere ve Fransa tarafsız kalacaklarını
bildirmişlerdi. Almanya da yeni yeni politik ve ekonomik ilişkilerini
geliştirdiği Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünden yanaydı. Rusya ise bütün
bu devletlere karşı çıkarak Yunanistan'a tek başına yardım edemezdi. Böylece
Osmanlı Devleti ile Yunanistan yalnız olarak karşı karşıya kalmışlardı.
Türk-Yunan savaşı, bu ortam içerisinde 18 Nisan 1897'de fiilen başladı. Ethem
Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Yunanlıları, arka arkaya yenilgiye uğratarak
Yenişehir ve Tırhala'yı ele geçirerek geri çekilmeye mecbur bıraktı. Sonucu
kesin olarak tayin eden savaş ise, 15-17 Mayıs 1897'de Dömeke'de yapıldı.
Burada Türk ordusu Yunanlıları kesin ve ağır bir yenilgiye uğrattı. Bu
yenilgiden sonra Yunan ordusu hızla geri çekilmeye başlamış, halk dehşet içinde
kalmış, hükûmet ise ne yapacağını şaşırmıştı. Önünde artık ordu diye birşey kalmamış
olan Türk askerinin Yunanistan'ı baştan başa işgal etmesine ve başkent Atina'yı
ele geçirmesine hiçbir engel kalmamıştı.
Yunanlıların bu kadar ağır yenilgi almasından hoşlanmayan Avrupalı devletler,
savaşı bir an önce bitirmek için Osmanlı Devleti'ne müdahâle etmeye başladılar.
Bu arada Yunanistan'da da iktidar değişikliği olmuş, yeni Yunan Hükûmeti de
Avrupalı devletlere ve sonra da Rusya'ya başvurarak mütareke yapılmasının
sağlanmasını istemeye başlamıştı. Bunun üzerine, Rus Çarı, Sultan II. Abdülhamid'e
telgraf göndererek savaşın durdurulmasını istedi. Abdülhamid ise ateşkes
şartlarının oluştuğuna kanaat ederek, Türk ordusunun nihâî taarruza
hazırlandığı sırada mütareke yapılması için emir verdi (20 Mayıs 1897).
Yunanlıları kendi elleriyle hazırladıkları kötü durumdan yine büyük devletlerin
müdahaleleri kurtarmış oldu.
Avrupalı devletler ve Rusya, Babıâli ile Yunanistan'ı harp hususunda başbaşa
bıraktıkları halde barış şartlarının tespiti için devletlerarası bir
konferansın toplanmasını istediler. Bu maksatla 3 Haziran 1897'de toplanan
"İstanbul Konferansı"'na, Osmanlı Devleti'nin temsilcisi ile
Yunanistan adına hareket eden Almanya, Avusturya, Fransa, İngiltere, Rusya ve
İtalya'nın İstanbul elçileri katıldılar. Dört ay süren görüşmelerden sonra 18
Eylül 1897'de, Teselya sınırındaki bazı düzeltmeler dışında genel hatlarıyla
savaştan önceki statüyü esas alan bir önbarış imzalandı
Yunanistan'ın bu esasları kabul etmesi üzerine de Osmanlı Devleti ile
Yunanistan arasında 21 Ekim 1897'de İstanbul'da ikili barış görüşmelerine
başlandı. Kesin barış antlaşması ise 4 Aralık 1897'de imzalandı. On altı
maddeden meydana gelen İstanbul Antlaşması'na göre
1- Türk ordusu tarafından ele geçirilmiş olan Teselya, küçük sınır
değişiklikleri yapılmak şartıyla, Yunanistan'a geri verilecek, sınır savaştan
önceki duruma getirilecektir.
2- Yunanistan, Osmanlı Devleti'ne 4 milyon lira savaş tazminatı, ayrıca savaş
sırasında halka verdiği zararlara karşılık 100 bin lira tazminat ödeyecektir.
3- Osmanlı Devleti, savaş tazminatının ödenmeye başlanmasından bir ay sonra
Teselya'yı boşaltacaktır.
Osmanlı Devleti, Avrupa devletlerinin baskısıyla yapılan bu anlaşmayla savaş
meydanında göstermiş olduğu büyük başarıdan yararlanamamış, masabaşı
diplomasisinde kazandıklarını kaybetmiştir.
Bu savaşın ve zaferin anısına 1898 Yılında Tesalya Hatıra pulları
çıkartılmıştır. Bu pulların en büyük özelliği dünyadaki ilk Hexoganal pul
olmalarıdır. Bu pullar 13.1/2 dantel olarak çıkartılmıştır.F akat çok sayıda
11.1/4 dantelli sahte olanları da mevcuttur.
Bu pullarda 9.4 - 17.4.1334 (21.4 - 29.5 1898) tarihli aşağıda belirtilen Özel
ve ilk gün damgaları kullanılmıştır.
Baba Boğazı
(Baba Boghazı)
Çatalca (Pharasala)
Domoke (Domokos)
Fener (Phanarı)
Golos (Volos)
Kalabaka (Kalabaka)
Kardiçe (Kardhitsa)
Tırhala (Trıkhala)
Turnova (Tournovos)
Urumye (Halmyros)
Velestin (Velestinon)
Yenişehir (Larissa)
Yenişehir Yenicesi (Larissa
Yenidje)

TESALYA’DA İLK GÜN DAMGASI KULLANILAN
YERLER
Baba Boğazı (Baba
Boghazı),Çatalca (Pharasala),Domoke (Domokos),Fener (Phanarı),
Golos(Volos),Kalabaka(Kalabaka),Kardiçe(Kardhitsa),Tırhala(Trıkhala),Turnova(Tournovos)
Urumye (Halmyros),Velestin (Velestinon),Yenişehir (Larissa), Yenişehir
Yenicesi (Larissa Yenidje
Pullardan örnekler

İlk Gün Damgaları Örnekleri
Yenişehir – LARİSSA Damgalı örnekler.

GOLOS- (VOLOS) – damgalı örnekler.

VELESTİN (Velestinon), damgalı örnekler.

ÇATALCA (Pharasala ) damgalı örnekler

Sahte pul örnekleri
Gerçek olan

Sahte olan (PIASTRES yerine PIASTBES ) yazılı.

TÜRK POSTA PULLARI TARİHİ
Osmanlı İmparatorluğu
Dönemi:
Osmanlı İmparatorluğu, sultanının batıda Viyana kapılarından
doğuda Basra Körfezi'ne kadar hükmettiği, egemenlik alanının içinde
Kuzey Afrika ve Karadeniz sahillerinin olduğu en geniş
sınırlarına, 1648 yılında ulaştı.
Ne var ki, Malta'da alınan kesin yenilgi ile batıda daha da ilerleme yolu
tıkanmıştı. Rus Savaşı yenilgisinden sonra başlayan gerileme, 1774 yılından I.
Dünya Savaşı'nın sonuna kadar düzenli olarak sürdü. Osmanlı
İmparatorluğu'nda ilk pulun basıldığı 1863 yılında, (Güney Yunanistan hariç)
Balkanların tamamına yakını ile Yakın Doğu'nun büyük bir bölümü hâlâ
imparatorluk sınırları içindeydi. Bu nedenle en başarılı pullar,
toprak kayıplarına neden olan antlaşmalarda ve belgelerde
kullanılmıştı..
Postanın Tarihi:
El sürşarjlı Türk pullarının bilinen ilk örnekleri 1840
yılından kalmadır ve muhtemelen bu tarihten önce eyalet başkentleri arasında
tek bir posta
servisi hizmet veriyordu. Posta taşıma (kurye) hizmetlerini düzenleme
hakkı 1720 yılında Rusya'ya, 1739 yılında da Avusturya'ya verildi.
İstanbul'daki ilk postane bu iki ülke tarafından 1748 yılında kuruldu.
1840 tarihinden önce, İngiltere, Fransa ve İtalya İmparatorluk sınırları
içinde posta hizmeti vermeye başlamışlardı. 1914'e kadar İmparatorluktan
gönderilen postanın tamamına yakını bu ülkelerden biri tarafından taşındı.
Azınlıkların kendi posta servislerini kurma hakları "Kapitülasyonlar"
sayesinde gelişti. 1535 yılından beri, ticaret amaçlı antlaşmalarda
müzakere edilerek bir sonuca bağlanan ve belirli bir bölgenin dışına taşan
bir takım yeni haklar sağlanmıştı. Kapitülasyonlar 9 Eylül 1919 tarihinde
kaldırıldı ve yabancı posta işletmeleri kapatıldı. 10 Ağustos 1920 - 24
Temmuz 1923 yılları arasında kapitülasyonlar bir kez daha yürürlüğe
girince, yabancı postaneler yeniden açıldı.
Türkiye
İLK PULLARIN BASIMI Mayıs 1863
KURLAR/TEDAVÜL
1863, 40 para = 1 piastre.
1929, 40 para = 1 kuruş.
100 kuruş = 1 lira (TD).
1942,100 para= 1 Kuruş.
1947,100 kuruş= 1 lira.
Osmanlı Döneminde Türkiye'de Avusturya
Postaneleri
İLK PULLAR Türk 1863
İLK PULLARIN BASIMI 1 Haziran 1867.
KURLAR/TEDAVÜL
1863, 100 Soldi = 1 Florin.
Pasarofça Antlaşması (1721) sonrasında, kara yoluyla yapılmak üzere
kurulan posta taşıma servisi, 1739 yılında tanındı. 1748 yılında
Galata'da, İstanbul Elçiliğinden bağımsız olarak ayrı bir Avusturya
postanesi açıldı ve bu hizmet İzmir'e kadar genişledi. 1836'dan sonra
posta, merkezi Trieste'de olan Avusturya Lloyd Steam Navigation Company
tarafından taşındı; şirket, müdürlerini kendi temsilcilerinden seçtiği
Türk Postanelerini işletme hakkına sahipti. 1863-7 tarihleri arasında
Lombardy-Venetia ('Avusturya İtalyası) pullarının kullanılması: Basım
tarihleri: İstanbul, 1 Aralık 1863. Tuna Eyaletleri, 17 Şubat 1864. Diğer
Levant postaneleri, 14 Nisan 1864.
Osmanlı Döneminde Türkiye'de Rus Postaneleri
İLK PULLAR Rus, Kasım 1862.
İLK PULLARIN BASIMI 1 Ocak 1863.
KURLAR/TEDAVÜL
1863, Rusça olarak.
1900, 40 para = 1 piastre.
1721'den itibaren İstanbul ile Petersburg arasında
konsolosluk postaları
taşınmakta olsa da, ilk düzenli Rus posta servisi, Kutchkuk Kainaji
Antlaşması'nın (1774) sonucunda kurulmuştur. İstanbul Pera'da bir
konsolosluk postanesi açıldı ve 1779 yılından başlayarak bir posta gemisi Kherson
ile İstanbul arasında düzenli seferler yapmaya başladı. Ve 1781'de bir karayolu
posta güzergâhı (İstanbul-Giurgiu-Bükreş-Focsani-Jassy-Bratislava) hizmete
girdi. Ancak bu hizmet, 1787-92, 1806-12, 1828-9 ve 1854-6 yılları arasında
süren çeşitli
savaşlar yüzünden, belirtilen tarihlerde durduruldu. Kırım Savaşı'ndan
sonra, 1856 yılında, Rusların verdiği bu hizmet, İstanbul Galata'da ve
uğranılacak diğer tüm limanlarda bulunan postanelerle birlikte, RUSSKOE OBSHHCHESTVO
PAROKHODSTVA İ TORGOVLI - ROPİT (Rus Ticaret ve Denizcilik Şirketi) isimli bir
şirkete devredildi. İstanbul'da 1859 yılından, ROPİT gemilerinde ise 1862
yılından itibaren el sürşarjlı pullar kullanıldı. Postaneler arasında doğrudan
taşımalar yapılıyordu ve tüm harici posta, Rus İmparatorluğu postanelerine Odessa
üzerinden yollanıyordu. 1862 yılında, her liman kenti için ayrı bir rakamlı
damga tahsis edildi.
Örneğin, Batum için 777, Trabzon için 778, Midilli için 779,
İzmir için
780, Mersin için 781, İskenderun için 782, Beyrut için 783, Yaffa için
784, İskenderiye için 785, Selanik için 787. Sonraki dönemlerde bu
uygulamaya pek çok liman daha eklendi. 1868 Mayısından itibaren ROPİT acentalarının
her birine, Rus Yurtdışı Postanesi statüsü verildi ve hâlâ hizmet vermekte olan
Rus Konsolosluk Postaneleri kapatıldı. 1909 yılında özel matbaa baskılı
sürşarjlar şu postanelerde kullanıldı: Galata,
Trabzon, Rize, Çanakkale, İzmir, Beyrut, Yafa, Kudüs, Midilli, Selanik,
Mont Athos. Türk topraklarındaki tüm Rus postaneleri (1913'te Yunanistan'a devredilenler
daha sonra yeniden açılsalar da), 3 Eylül 1914 tarihinde ya da daha öncesinde
kapatıldılar Bazı ROPİT acentaları 1919 yılında yeniden açıldı, ne var ki,
Beyaz Rusya'nın elindeki gemi azlığı nedeniyle posta servisi iflas edince,
pullar da koleksiyonculara satıldı.
Türkiye'deki Fransız Levanten Postaneleri
İLK PULLARIN BASIMI 5 Ağustos 1885.
Türkiye'deki İngiliz Levanten Postaneleri
İLK PULLAR İngiliz, 1854.
İLK PULLARIN BASIMI 1 Nisan 1865.
KURLAR/TEDAVÜL 1863, İngilizce olarak.
1900, 40 para = 1 piastre.
Türk parası üzerindeki spekülasyonlar nedeniyle, pullara 1 Nisan 1885
yılında matbaa baskılı sürşarj uygulanmıştır. İngiliz tutkalıyla
kullanılan bu pullara daha sonra Britanya kuru üzerinden LEVANT yazılı
matbaa sürşarjı uygulanmıştır. 1900 yılında Selanik'te bir ofis açıldı,
fakat sadece yuvarlak posta damgaları kullanıldı. 30 Eylül 1914 tarihinde
tüm posta ofisleri kapatıldı, ancak İzmir posta ofisi 1919-22 arası
yeniden açıldı ve sürşarjsız yapıştırıcılar kullanıldı. 1918-1920
yıllarında İstanbul'da bir İngiliz Ordu Postanesi vardı, ayrıca, 1920'den
1923'e kadar açık kalan sivil bir postane, sürşarjlı pullarla hizmet
sundu.
Osmanlı Döneminde Türkiye'de Alman Postaneleri
İLK PULLAR Kuzey Almanya Federasyonu, 1 Mart 1870 Almanya
1872.
İLK PULLARIN BASIMI 1884.
İstanbul Posta Ofisi 1 Mart 1870'te Pera'da açıldı, fakat 1
Ekim 1877
tarihinde Galata'ya taşındı. Bir şube de, 1 Ocak 1876 tarihinde
Stamboul'da açıldı. Büyükdere (1880-84 ) ve Tarabya (1884-88) şubeleri
kısa ömürlü oldular. 1 Ekim 1898'de açılan Yaffa şubesi ile, 1 Mart 1900
tarihinde açılan Kudüs, İzmir, Beyrut ve Pera şubeleri, 30 Eylül 1914 de
kapandı.
Türkiye'de İtalyan Postaneleri
İLK PULLAR İtalya 1873.
İLK PULLARIN BASIMI İstanbul, 1908.
KURLAR/TEDAVÜL 1908, Türkiye olarak.
1908, Türkiye olarak. Venedik ve Napoli kentleri Levant ile olan posta
bağlantılarını 18. yüzyılda sürdürdüler. 1873 yılında, İstanbul, İzmir ve
Beyrut'ta ilk İtalyan Posta Büroları kuruldu. 1883 yılında bu büroların
faaliyetleri durduruldu. 1901-1908 yılları arasında, bazıları tehdit
yoluyla olmak üzere, İstanbul (Galata, Pera, Stanbul), İzmir, Kudüs,
Selanik ve Valona'da İtalyan Posta Ofisleri açıldı. 1 Ocak 1874 - Aralık
1883 tarihleri arasında, posta taşımacılığında ESTORA sürşarjlı İtalyan
Posta pulları kullanıldı. İstanbul'da koleksiyoncuların yol açtığı kıtlık
nedeniyle İtalyan pulları kullanılıyordu.
Kullanılan Pullar:
İstanbul: İlk bağımsız sürşarjlı (CONSTANTINOPOLI) pullar,
Şubat 1909. Kudüs: İlk bağımsız sürşarjlı (GERUSSALEMME) pulları,
Şubat 1909. Selanik: İlk bağımsız sürşarjlı (SALONICCO) pulları, Şubat
1909.
İstanbul'daki Romanya Postaneleri
İLK PULLAR 16 Mart 1896.
KURLAR/TEDAVÜL Türkiye olarak.
İstanbul'dan konsolosluk postalarını taşımak amacıyla bir Romen buharlı
gemisinde postane kuruldu. Bu postane özel pullar kullandı. 1919 yılında
bu hizmeti yeniden başlatma girişiminde bulunuldu. Gemi 25 Mayısta
İstanbul limanına demirlediğinde, Türk polisi postalara ve pullara el
koydu ve postane kapandı.
İstanbul'daki Polonya Postaneleri
BASILAN İLK PULLAR Mayıs 1919.
KURLAR/TEDAVÜL 1919 Polonya olarak, 100 fenig= 1 marka
Polonya konsolosluğu tarafından Mayıs 1919'da açılan postane 1923 yılında
kapandı.
İstanbul'daki Mısır Postaneleri
İstanbul'da 1866 yılında, Beyrut, Khios, Yafa, Mersin, Midilli, Selanik,
İzmir, Trablus, Çanakkale ve Gelibolu'da ise 1870 yılında birer postane
kuruldu. Damgalarıyla birbirlerinden ayırt edilen Mısır pulları
kullanıldı.
İstanbul'daki Yunanistan Postaneleri
1834 yılında İstanbul'da, 1835'te Selanik ve Çanakkale'de, 1857'de Bükreş,
İbraila ve Jassy'de, 1860'da Galatz ve Larissa'da Yunan konsolosluk posta
büroları açıldı. Konsolosluklardan bağımsız postaneler ise 1849 yılında
İstanbul'da ve 1857'de İzmir'de kuruldu ve bu ofisler Yunan vatandaşlarının
postalarını taşıdı. 13 Kasım 1861 - 25 Nisan 1881 tarihleri Arasında Yunan
pulları kullanıldı (şehrin adını taşıyan damgalar Yunanca olarak TOYPKIA ile ve
küçük harflerle parantez içinde yazılıyordu.)
Adana'da (Klikya)basılan Pullar
İLK PULLAR 4 Mart 1919.
KURLAR/TEDAVÜL 1919
Türkiye
olarak, 100 fenig= 1 marka Toros Dağları ile İskenderun Körfezi arasında kalan
ve Türkiye'nin Adana ilinin bulunduğu bölgeye karşılık gelen Kilikya, 1918 ile
20 Ekim 1921
tarihleri arasında Fransızlar tarafından işgâl edilmişti. Bu dönemde bir kısım
pul çıkarılmıştır.
Hatay Devleti Pulları
İLK PULLAR Suriye, 1919.
İLK BAĞIMSIZ PULLAR 16 Nisan 1938.
KURLAR/TEDAVÜL
1938, 100 santim= 1 piastre.
1939, 100 santim=40 para = 1 kuruş
İskenderun Sancağı adıyla 4 Mart 1923 yılında Fransızlar tarafından özerklik
verilen Hatay, Osmanlı'nın Suriye eyaletinin kuzey bölümünü
oluşturuyordu. Fransız-Suriye ortak idaresine karşı girişilen bazı isyanların
ardından 2 Eylül 1938 günü yapılan halk oylaması, özerk bir
cumhuriyetle sonuçlandı. 30 Temmuz 1939 tarihinde ise Türkiye Cumhuriyeti
topraklarına katıldı. 1918-38 arasında Suriye, 1939'dan onra ise Türkiye
pulları kullanıldı.
Anadolu Hükümeti Dönemi'nde Basılan Pullar
İLK PULLAR - Ankara, 1920–1923
İLK BAĞIMSIZ PULLAR 1923. 23 Nisan 1920 yılında Ankara'da
BMM kuruluşundan 29 Ekim 1923 Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasına kadar geçen
dönem, Türk Pulculuk tarihinde
Anadolu Dönemi olarak geçer. Bu dönemde Osmanlı döneminde kullanılan bazı
pullar (ayrıntılar için Katolog bölümüne bakınız) sürşarj edilerek Ankara
hükümetince yazışmalarda kullanılmıştır. Cumhuriyetin ilanıyla birlikte
Cumhuriyet pulları basılmış ve kullanılmaya başlanmıştır.
Ankara
Hükümeti Posta Pulları 1922
1922 yılı Türk filatelisi açısından oldukça yoğun bir yıl olmuştur. Ankara
hükümeti posta dairesi üç değişik seriyi dolaşıma çıkarmıştır. Bunların kısa
tarihçelerini aşağıda ele alırken Osmanlı nonemi Selimiye Camisi serisinin de
tarihçesine bakmakta fayda var.
Selimiye Camisi Nonemi

I.G.A. Barabino
& Graeve şirketi Osmanlılardan bir iş alabilmek için üzerinde Selimiye
Camisinin bulunduğu numuneleri Osmanlılara sunmuştu. İlk sipariş 10.000 adet
olarak verilmiş. 100lük tabakalar halinde kalın kağıt üzerine basılan pullar
Antalya'ya gönderilmiş ama büyük bir olasılıkla savaş nedeniyle İstanbul'a
sevkedilememişti. Başka bir teoriye göre pulları ısmarlayan görevli görevden
alınmış, yerine getirilen kişi ise pulların birbirine karıştırılacağından
çekinerek pulları piyasaya çıkartmamıştı.
Türk ordusu güneyde bir postanede ele geçirdiği bu pullardan her valörden 3 tabakayı-300
pulu (Pulhan'a göre 5 tabaka-500 pul) kenara ayırmıştır. Bu tabakalardan birer
tanesindeki pullar Büyük Millet Meclisi üyelerine dağıtılmış, diğer iki tabaka
ise PTT müzesi için ayrılmıştır.
2. Adana

Geri kalan
pullardan her bir valörden 6500-8563 adet kadarını Adana'nın kurtuluşunu anmak
için Konya Babalık Gazetesi Matbaasında "ADANA - 5 KANUNİSANİ 1338"
ibaresi ile sürşarjlanmıştır. Geri kalan pullar ise yakılarak imha edilmiştir.
Ankara hükümetinin bu pullara ihtiyacı kalmamıştı. Cenova'dan gelen yeni pullar
(Meclis-i Mebusan ve Cenova Posta Serileri) surşarjlı pullara ihtiyacı
azaltmıştı. Bu nedenle bu pullar yetimlere yardım amacıyla kolleksiyonerlere
yüzde 25 fiyat artışıyla satılmıştır. Bu yüzden postada kullanılmış pullar
oldukça nadirdir. Günümüzde satılan damgalı 2. Adana pullarının bir çoğu sahte
damgalıdır. Pulların ise sahtelerine pek rastlanmaz.
Büyük Millet Meclisi Pulları

Büyük Millet
Meclisi pulları 200'lük tabakalar halinde çok ince kağıda basılmıştır. İnce
kağıt büyük bir ihtimalle baskı masraflarını azatmak için kullanılmıştı. O
günün normal posta ücretinin 5 kuruş olduğunu göz önüne alırsak pulların
valörlerinin düşüklüğü ilgi çekici (5 paradan 3 kuruşa). Büyük bir ihtimalle bu
pullar Haziran 1921 öncesinde sipariş verilmiş ama çeşitli nedenlerden dolayı
daha sonra sipariş verilen Cenova Posta serisinin ilk pulları ile hemen hemen
aynı zamanda tedavüle çıkmıştır.
Cenova Posta Serisi

Cenova Serisi üç
değişik kalınlıkta kağıt üzerine basılmıştır. İlginçtir ki bu pullar üzerinde
"Devleti Osmaniye Postaları", "Osmanli Postaları" ve
"Türkiye Postaları" olmak üzere üç değişik yazı bulunmaktadır.
10 para ve 50 kuruş Devleti Osmaniye Postaları
1 Kuruş
Osmanlı Postaları
Diğer
Türkiye Postaları
1. Baskı - İnce Kağıt
10 para
1 kuruş
2. Baskı - Kalın Kağıt
10 para
1 kuruş
3 kuruş
50 kuruş
3. Baskı - Orta Kağıt
Diğer valörler
Yukarıda dikkat ederseniz 2. Baskı kataloglarda Büyük Millet Meclisi 3 kuruş
kalın kağıt olarak da geçen pulu içeriyor. Bu alternatif teoriye göre kısa
sürede tükenen düşük valörlü pullar için ikinci bir sipariş yapılmış ve bu
siparişle kağıt kalitesinin yükseltilmesi istenmiştir. Barabino Matbaası da
buna karşılık olarak 3 kuruşluk Büyük Millet Meclisi pulunu da içeren dört
valörü kalın kağıda basmıştır. Diğer valörler ise daha sonra "Devleti
Osmaniye Postaları" "Türk Postaları" ile değiştirilerek
basılmıştır. 1 kuruşluk pul ise Selimiye Camisi kalıbında olan "Osmanlı
Postaları" yazısıyla basılmıştır. "Devleti Osmaniye Postaları"
ndan "Türk Postaları" na geçiş ise aynı zamanda Türkiye için de bir
dönüm noktası olmuştur. Büyük Millet Meclisinde Osmanlı'dan bir Türkiye
yapılaşmasına doğru adımlar atılmaya başlanmıştır.
1 kuruşluk pul yukarıda da belirtildiği gibi hem nonemi Selimiye Camisi
serisinde hem de Cenova posta serisinde kullanılmıştır. Dantel ve kağıt
farklılığı yoktur. Bu yüzden kalın kağıda basılmışsa damgasız pul olarak ayırt
edilmesi imkansızdır. Birçok katalog nonemi 1 kuruşluk Selimiye Camisi pulunu
katalogda göstermez.
Derleyen: Uzay Togay
Kaynaklar:
Anatolia, Max Mayo
Pulhan Kataloğu, Pulhan
Stamps of Turkey, Passer
Burak Spesiyalize Türk Pulları Kataloğu
Isfila Kataloğu
Pulko Kataloğu
ATATÜRK DÖNEMİNDE ÇIKARILAN
ERGENEKON KONULU PUL
Bilindiği üzere, Milli Mücadele'mizin temeli Türk
milliyetçiliğidir. ''Benim hayatta en büyük övüncüm Türk olmaktır'' diyen ulu
önder Atatürk'ün en belirgin özelliği, bir Türk milliyetçisi olması idi.
Mustafa Kemal Atatürk, Türk milliyetçiliği fikrini devletin bütün kademe ve
kurumlarına egemen kılmıştı.
23 Ocak 1922'den 26 Ağustos 1934'e değin, PTT kurumunca basımı yapılan pul
serilerinde Bozkurt resmi vardı. Paralarda da vardı.
Atatürk döneminde çıkarılan Ergenekon konulu pulda Türk milletinin milli
simgesi olan Bozkurt ile birlikte örs-çekiç ve demirci tasviri bulunmaktaydı.
Demirci, Türkler'in Ergenekon'dan çıkış yolu olarak kullandıkları demirden
geçeneği bulan ve onu eriterek bir çıkış yolu sağlayan demirciyi temsil
ediyordu.(Bu pulun resmi yukaridadir.)
Fakat, Atatürk'ün ölümünden sonra Türkiye Cumhuriyeti, Atatürk'ün çizgisinden
hızla uzaklaştırıldı. Türk milliyetçisi olanlara ve tutsak Türkler'e ilgi
duyanlara kafatasçı, ırkçı, Turancı, gerici denildi. Oysa bu lafları edenler
unutuyorlardı ki bu devletin kurucusu olan Mustafa Kemal Atatürk de bir Türk
milliyetçisi idi, o da dış Türkler'le ilgileniyordu...
Atatürk'ün ölümünden sonra türeyen bazı kişiler, Bozkurt resmi görünce cin
çarpmışa döndüler. Lenin'e peygamberim deyip, Stalin'e ağıtlar yaktılar. Şanlı
Türk bayrağına çekiç-orak koymağa yeltendiler. Üstelik; sonra bir de kalkıp biz
Atatürkçüyüz dediler !!!
Beni Sa`ab Pul'ları
"The Beni Sa`ab Provisional" veyâ "Beni Sa`ab Muvakkat"
Pul'u denilen 5 (para) sürşarj'lı 10 para'lık Edirne Pul'larıdır. İlk olarak
Holy Land Philatelist'de yayımlanan bir makâle'den nakl ile Kutsal Toprak'lar
Filatelisi hakk'ında ilk kapsam'lı kitab'cığı üreten F.W. Pollack'ın "The
Turkish Post in the Holy Land" (circa 1965) adlı eser'inde görülmüşdür.
Nereden geldiği bilinmeyen bir bilgi olarak, 1917 Aralık Ay'ında bütün bölge'yi
kasıb kavuran bir kum fırtına'sı sıra'sında 5 para'lık pul bittiği ve Şam'dan
da yeni malzeme gelmediği anlatılarak Arif Bey isim'li bir zât'ın emr'i ile 10
para'lık Edirne Pul'larının sürşarj'landığı anlatılmakda hattâ sürşarj'ın tip'i
dahî târif edilmekde. Daha da ilginç olan konu; kitabcık'da resm'i verilen 20
Para'lık Posta Kart'ına yapıştırılmış iki aded bu 5 para sürşarj'lı pul
görülmekde. İyi hoş da; 10 para'lık pul'un kendi'si sürşarj'lanmamış olarak var
iken bunlar niye yapıştırıldı sual'ine bir cevab bulmak oldukca zordur.
Pollack'ın bir sahife sonra Beni Sa`ab ve Tûl Kerîm'i anlatır iken düşdüğü ve
bilgisizlikden doğan hatâ'ları belki kabûl edilebilir ama; Osman'lının Tortum
damga'sının Fransız'ca kısm'ını silib Tûl Kerîm diye ileri sürmesi pek öyle
ciddî bir davranış olarak görülemez. Hem de kalan Türk'ce kısm'ında Tortum
kelime'si apaçık okunabilir iken.
Bu konu ile ilgi'li olarak söylenebilecek;
1)
Beni
Sa`ab kazâ'mızın idâre merkez'i Tül kerîm kasaba'sı idi.
2) Osman'lı posta "Nomenclature"ünde Beni Saab (Toul Kerîm) olarak
bilinen bu posta hâne'de Tûl Kerîm ad'ı hiç bir zaman kullanılmadı.
3) Şu an'da bilinen [Beni Sa`ab Posta Şu`be'si 1295], [Posta ve Telgraf
Hâne i Beni Sa`ab 1328] mühür'leri ile bir de küçük dâire çift lisan'lı
[Beni Saab] damga'sı vardır.
2)
4) Osman'lı Posta İdâre'sinin pul dağıtım'ı Vilâyet Merkez'lerinden Sancak'lara
oralardan da Kazâ'lara yapılır idi. Beni Sa`ab Kazâ'mız Beyrut Vilâyet'inin
Nablus sancağına bağ'lı olduğuna göre; Pollack'a göre bu bulunamayan 5 para'lık
pul'ların Şam'dan gelmesi olanaksızdır. Gelse gelse ancak
5) Türkiye Cumhûriyet'i Genel Kurmay Başkanlığının bastırdığı Harb Târih'i seri
kitab'larından Sinâ ve Filistin Cebhe'si harekât'ını anlatan 2. Cild'de, savaş
gün ve gün nakl'olunmaktadır. 1917 Aralık Ay'ında 8. Ordu cebhe'sinde savaş
nerede ise her gün devâm etmiş; sıkıntı doğuran iki gün, yâni 7 ve 8 Aralık'da
sa`dece yağmur yağmışdır. Zâten kış ay'larında Kum fırtına'sı olanağı
bulunmadığı gibi; Nablus ve Tûl Kerîm civâr'ında kum çöl'ü de yokdur. Tam
ters'ine Filistin'in en zengin tarım alan'larıdır.
Not: Bu sözlük, sitenin anlamına uygun olarak, mümkün
olduğunca fazla bilgi verilebilmesi mantığıyla geniş tutulmuştur. Sitede
TRFİLA’nın değerli üyelerinin makalelerinden, PTT’nin filateli sözlüğünden,
Yurt içindeki ve dışındaki paylaşım sitelerinden, yaptığım çevirilerden, gene
yurt dışındaki filateli sitelerinin resimlerinden mümkün olduğunca fazla yararlanılmış ve derli
toplu bir bilgi kaynağına sahip olunabilmesi hedeflenmiştir.